Wskaźnik TOTOX

Na końcowy wynik TOTOX składa się kilka czynników, obecnych na różnych etapach: od pozyskania surowca po przechowywanie gotowego suplementu.

• Czas od połowu do przetworzenia: im krócej surowiec czeka na przetworzenie, tym mniejsze ryzyko, że w oleju zajdą procesy utleniania jeszcze przed produkcją
• Obecność przeciwutleniaczy: witamina E i inne antyoksydanty spowalniają utlenianie już gotowego oleju
• Forma podania: kapsułki zwykle lepiej izolują olej od dostępu powietrza niż olej w płynie, co może wpływać na tempo narastania wskaźnika totox po otwarciu opakowania
• Warunki przechowywania: dostęp światła, wysokiej temperatury i powietrza przyspiesza postępujące utlenianie oleju niezależnie od jego początkowej jakości

Dlatego wybór produktu z opublikowanym, konkretnym wynikiem dla danej partii, a nie ogólną deklaracją "niski TOTOX", ma praktyczne znaczenie niezależnie od rynku.

Kwas eikozapentaenowy (EPA) i kwas dokozaheksaenowy (DHA) to kwasy tłuszczowe omega 3 najczęściej obecne w olejach rybich. DHA wspiera prawidłowe funkcjonowanie mózgu i wzroku przy spożyciu co najmniej 250 mg DHA dziennie, a EPA i DHA łącznie wspierają prawidłowe funkcjonowanie serca i układu sercowo-naczyniowego przy spożyciu co najmniej 250 mg EPA i DHA razem, zgodnie z warunkami tych oświadczeń w rejestrze UE. 

Żeby kwasy tłuszczowe omega mogły w pełni pełnić swoją rolę i zachować swoje właściwości zdrowotne, ich struktura chemiczna musi pozostać nienaruszona. Utlenianie stopniowo rozkłada tę strukturę, dlatego niski, potwierdzony wskaźnik totox jest pośrednim potwierdzeniem, że kupowany olej rzeczywiście dostarcza EPA i DHA w formie zdolnej pełnić opisaną wyżej rolę, a nie w formie częściowo już rozłożonej. Szczególne znaczenie ma to w przypadku niskiego spożycia ryb w codziennej diecie, kiedy suplementy bogate w EPA i DHA stanowią główne źródło tych kwasów, a utleniony olej dostarczałby ich znacznie mniej, niż wynikałoby to z etykiety.

TOTOX pozwala ocenić aktualny stan utlenienia nie tylko olejów rybich i olejów rybnych ogólnie, ale też olejów roślinnych bogatych w wielonienasycone kwasy tłuszczowe obecne w produktach roślinnych, w tym oleju lnianego, będącego źródłem kwasu alfa-linolenowego (ALA) pozyskiwanego z siemienia lnianego. Warto rozróżnić dwa pojęcia: TOTOX opisuje stopień utlenienia w chwili badania, natomiast stabilność oksydacyjna, czyli odporność oleju na przyszłe utlenianie, bada się innymi metodami (np. testami przyspieszonego utleniania). Limit GOED ≤26 dotyczy olejów z EPA/DHA objętych monografem tej organizacji, nie stanowi automatycznie uniwersalnej granicy dla każdego oleju roślinnego.

Olej lniany, poza tym że jest źródłem ALA, ma też swoje własne, odrębne od EPA i DHA zastosowanie: kwas alfa-linolenowy wspiera utrzymanie prawidłowego poziomu cholesterolu we krwi przy spożyciu co najmniej 2 g ALA dziennie, zgodnie z warunkiem tego oświadczenia w rejestrze UE. Podobnie jak oleje rybie, olej lniany i siemię lniane podlegają utlenianiu, choć rzeczywista podatność zależy od składu kwasów tłuszczowych, sposobu przetwarzania, obecności naturalnych przeciwutleniaczy oraz warunków przechowywania.

Wegańską alternatywą dla oleju rybiego jest olej z alg, będący źródłem DHA pozyskiwanym bezpośrednio z mikroalg, z pominięciem etapu rybnego. Jakość i stopień utlenienia oleju z alg, podobnie jak oleju rybiego, zależą od konkretnego surowca, procesu produkcji i partii, dlatego i w tym przypadku warto sprawdzać opublikowany, aktualny wynik TOTOX danego produktu.

Warto odróżnić dwa różne rodzaje badań, które często pojawiają się razem na karcie produktu z kwasami omega 3:

• Wskaźnik TOTOX ocenia świeżość i stopień utlenienia oleju, według dobrowolnej normy branżowej ustalonej przez GOED
• Badania na obecność metali ciężkich i innych zanieczyszczeń (między innymi rtęci i ołowiu) dotyczą bezpieczeństwa żywności i mieszczą się w zakresie limitów opiniowanych przez Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA)

Innymi słowy, niski wskaźnik totox (norma GOED) mówi o tym, jak świeży jest olej, natomiast oddzielne testy zgodne z limitami EFSA mówią o tym, czy olej jest wolny od zanieczyszczeń środowiskowych. Wysokiej jakości suplement omega 3 powinien mieć opublikowane wyniki obu tych badań, nie tylko samego TOTOX.

Szczegółowe informacje o wskaźniku TOTOX dla aktualnej partii znajdziesz na stronie wybranego produktu, tuż pod jego składem.

Znajdziesz tam również datę ważności oraz pełną tabelę z wynikami badań dla bieżącej partii produkcyjnej, w tym testów na obecność metali ciężkich i innych zanieczyszczeń.

Nawet olej o niskim wskaźniku totox w momencie zakupu może stopniowo tracić świeżość po otwarciu opakowania, jeśli nie jest odpowiednio przechowywany. Kilka prostych zasad pomaga ograniczyć postępujące utlenianie.

Chłodne miejsce

Przechowuj olej z dala od źródeł ciepła, najlepiej w lodówce lub chłodnej szafce.

Ciemne opakowanie i brak światła

Promienie UV mogą przyspieszać rozpad kwasów tłuszczowych, dlatego warto trzymać olej w miejscu osłoniętym od słońca.

Szczelne zamknięcie

Dokładne zakręcanie nakrętki ogranicza dostęp powietrza między kolejnymi użyciami.

Zużycie w rozsądnym czasie

Po otwarciu warto skorzystać z produktu w terminie sugerowanym przez producenta, zamiast trzymać go otwartego miesiącami.