Wskaźnik TOTOX: co to jest i jaki powinien być?

Na końcowy wynik TOTOX składa się kilka czynników, obecnych na różnych etapach: od pozyskania surowca po przechowywanie gotowego suplementu.

• Czas od połowu do przetworzenia: im krócej surowiec czeka na przetworzenie, tym mniejsze ryzyko, że utlenianie zacznie się jeszcze przed produkcją.
• Obecność przeciwutleniaczy: witamina E i inne antyoksydanty spowalniają utlenianie gotowego oleju.
• Forma podania: kapsułki lepiej izolują olej od powietrza niż olej w płynie, co wpływa na tempo wzrostu TOTOX po otwarciu opakowania.
• Warunki przechowywania: światło, wysoka temperatura i dostęp powietrza przyspieszają utlenianie niezależnie od początkowej jakości oleju.

Dlatego praktyczne znaczenie ma wybór produktu z opublikowanym, konkretnym wynikiem dla danej partii, a nie z ogólną deklaracją „niski TOTOX”.

Kwas eikozapentaenowy (EPA) i kwas dokozaheksaenowy (DHA) to kwasy Omega-3 najczęściej obecne w olejach rybich. DHA przyczynia się do utrzymania prawidłowego funkcjonowania mózgu i prawidłowego widzenia; korzyść pojawia się przy spożyciu 250 mg DHA dziennie. EPA i DHA razem przyczyniają się do prawidłowego funkcjonowania serca przy 250 mg dziennie.

Żeby kwasy Omega-3 mogły odgrywać tę rolę, ich struktura chemiczna musi pozostać nienaruszona, a utlenianie stopniowo ją rozkłada. Ma to znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy w diecie jest mało ryb i suplement jest głównym źródłem tych kwasów. Skalę problemu pokazało badanie 32 kapsułkowanych suplementów z oleju rybiego dostępnych w Nowej Zelandii: tylko 3 zawierały co najmniej tyle EPA i DHA, ile deklarowała etykieta, 69% zawierało mniej niż dwie trzecie deklarowanej ilości, a połowa przekraczała zalecany limit TOTOX (Albert i wsp., 2015). Data przydatności, cena i kraj pochodzenia nie pozwalały przewidzieć, który produkt jest w porządku. Pozwalał na to tylko wynik badania konkretnej partii.

Dlaczego TOTOX ma znaczenie dla Ciebie?

Bo utleniona cząsteczka EPA lub DHA przestaje być EPA i DHA. Nadtlenki i aldehydy, które z niej powstają, nie mają właściwości tych kwasów, za to odpowiadają za rybie odbijanie i nieprzyjemny zapach zjełczałego oleju. Autorzy przeglądu z 2013 roku (Albert i wsp.) zwracają uwagę, że badania kliniczne Omega-3 zwykle nie podają stopnia utlenienia badanego oleju, a utlenione tłuszcze mogą mieć inną aktywność biologiczną niż świeże. Niski TOTOX bieżącej partii jest więc warunkiem, żeby porcja z etykiety była porcją EPA i DHA.

TOTOX opisuje stopień utlenienia w chwili badania i stosuje się go nie tylko do olejów rybich. Można nim ocenić także oleje roślinne bogate w wielonienasycone kwasy tłuszczowe, na przykład olej lniany tłoczony na zimno, źródło kwasu alfa-linolenowego (ALA). Warto przy tym pamiętać o dwóch rzeczach. Po pierwsze, limit GOED 26 został ustalony dla olejów z EPA i DHA i nie jest automatycznie granicą dla każdego oleju roślinnego. Po drugie, organizm przekształca ALA w EPA w niewielkim stopniu, a w DHA w stopniu znikomym (Burdge i Calder, 2005), więc olej lniany nie zastąpi źródła gotowych EPA i DHA.

TOTOX to też inna miara niż stabilność oksydacyjna. TOTOX mówi, jak utleniony jest olej dziś. Stabilność oksydacyjną, czyli odporność na przyszłe utlenianie, bada się osobno, testami przyspieszonego starzenia.

Olej z alg

Wegańską alternatywą dla oleju rybiego jest olej z mikroalg: źródło DHA, a w niektórych produktach także EPA, z pominięciem etapu rybnego. Podlega tym samym procesom utleniania, dlatego również dla niego warto sprawdzać TOTOX bieżącej partii. W ofercie Nordic Naturals oleje algowe (Algae Omega, Algae DHA) mają publikowany wynik TOTOX, podobnie jak produkty rybie.

Na karcie produktu Omega-3 często pojawiają się razem dwa rodzaje badań, które odpowiadają na różne pytania:

• Wskaźnik TOTOX ocenia świeżość i stopień utlenienia oleju według dobrowolnej normy branżowej GOED.
• Badania na obecność metali ciężkich i innych zanieczyszczeń (między innymi rtęci i ołowiu) dotyczą bezpieczeństwa żywności i odnoszą się do limitów obowiązujących w Unii Europejskiej.

Niski TOTOX mówi, jak świeży jest olej. Osobne testy czystości mówią, czy jest wolny od zanieczyszczeń środowiskowych. Wysokiej jakości suplement Omega-3 ma opublikowane wyniki obu badań dla bieżącej partii, nie tylko sam TOTOX.

Na karcie produktu Nordic Naturals

Wynik TOTOX bieżącej partii znajdziesz na stronie każdego produktu, tuż pod tabelą ze składem, razem z numerem partii (LOT), datą ważności i tabelą wyników badań na obecność metali ciężkich i innych zanieczyszczeń. Ten sam numer LOT jest na opakowaniu, więc możesz sprawdzić, czy wynik dotyczy dokładnie tej partii, którą masz w ręce.

Jak sprawdzić TOTOX dowolnej marki?

1. Poszukaj certyfikatu analizy (CoA) na stronie producenta. Rzetelny producent podaje wynik dla konkretnego numeru partii, nie jedną liczbę dla całej linii.
2. Sprawdź, czy podano trzy wartości: PV, p-AV i TOTOX. Sam TOTOX bez składowych trudniej ocenić, bo ten sam wynik może oznaczać świeży olej z wysokim PV albo starszy olej z wysokim p-AV.
3. Porównaj wynik z limitami GOED: PV do 5, p-AV do 20, TOTOX do 26.
4. Zwróć uwagę na datę badania i datę ważności. TOTOX rośnie z czasem, więc wynik sprzed roku nie opisuje partii, która stoi dziś na półce.
5. Jeśli producent nie publikuje wyniku, poproś o CoA dla numeru partii z opakowania.

Nawet olej o niskim wskaźniku TOTOX w momencie zakupu może stopniowo tracić świeżość po otwarciu opakowania, jeśli nie jest odpowiednio przechowywany. Kilka prostych zasad pomaga ograniczyć postępujące utlenianie.

Chłodne miejsce

Przechowuj olej z dala od źródeł ciepła, najlepiej w lodówce lub chłodnej szafce.

Ciemne opakowanie i brak światła

Promienie UV mogą przyspieszać rozpad kwasów tłuszczowych, dlatego warto trzymać olej w miejscu osłoniętym od słońca.

Szczelne zamknięcie

Dokładne zakręcanie nakrętki ogranicza dostęp powietrza między kolejnymi użyciami.

Zużycie w rozsądnym czasie

Po otwarciu warto skorzystać z produktu w terminie sugerowanym przez producenta, zamiast trzymać go otwartego miesiącami.