Destylacja molekularna Omega-3: jak powstaje czysty i świeży olej rybi

Destylacja molekularna Omega-3 to sposób oczyszczania oleju rybiego w głębokiej próżni i przy bardzo krótkim kontakcie z ciepłem. Pozwala usunąć z oleju metale ciężkie, dioksyny i PCB, a zachowuje kwasy EPA i DHA. Tak Nordic Naturals oczyszcza swoje koncentraty Omega-3 i tran.

W artykule wyjaśniamy, na czym polega ten proces, dlaczego olej rybi w ogóle trzeba oczyszczać i jak Nordic Naturals przygotowuje olej od połowu do butelki. Pokazujemy też, jak przed zakupem sprawdzić trzy rzeczy, które decydują o jakości: czystość, świeżość (wskaźnik TOTOX) i zawartość EPA i DHA w konkretnej partii.

Na czym polega destylacja molekularna Omega-3?

Destylacja molekularna rozdziela składniki oleju według lotności w warunkach wysokiej próżni. Próżnia obniża temperaturę, w której związki odparowują, a cienka warstwa oleju styka się z gorącą powierzchnią tylko przez chwilę. Lżejsze i bardziej lotne cząsteczki, w tym wiele trwałych zanieczyszczeń organicznych, odparowują i skraplają się na pobliskim skraplaczu. Oczyszczony olej z kwasami Omega-3 zostaje w innej frakcji. Kluczowe znaczenie ma tu łagodność procesu: EPA (kwas eikozapentaenowy) i DHA (kwas dokozaheksaenowy) to wielonienasycone kwasy tłuszczowe wrażliwe na ciepło i tlen.

Metoda ta jest dobrze opisana w badaniach technologii żywności. W doświadczeniach z olejem rybim w instalacji przemysłowej destylacja molekularna obniżyła łączną toksyczność dioksyn i PCB (wyrażaną jako WHO-TEQ) nawet o 98%, do poziomów wyraźnie poniżej limitów, które unijne przepisy bezpieczeństwa żywności wyznaczają dla żywności [1]. W innym badaniu w skali przemysłowej najskuteczniejszy wariant procesu usunął z oleju 76-96% dioksyn i furanów oraz 89-99% PCB, a zawartość EPA i DHA spadła tylko nieznacznie [2].

Destylacja próżniowa ma jeszcze jedną zaletę: odbiera olejowi część tłuszczów nasyconych i innych niepożądanych związków organicznych. W procesach destylacji stosowanych przez Nordic Naturals nie powstają tłuszcze trans.

Dlaczego olej rybi trzeba oczyszczać?

Ryby przez całe życie gromadzą w tkance tłuszczowej zanieczyszczenia obecne w morzu: rtęć i inne metale ciężkie, dioksyny oraz polichlorowane bifenyle (PCB). Surowy olej rybny zawiera je w takim stężeniu, w jakim wystąpiły w rybie, dlatego każdy olej przeznaczony do spożycia trzeba oczyścić z tych szkodliwych substancji.

Ilość zanieczyszczeń zależy od gatunku ryby, a zawartość rtęci wyraźnie różni się między gatunkami [3]. Z tego powodu Nordic Naturals wybiera sardynki, sardele, makrele, śledzie i dorsza arktycznego. To dzikie ryby zimnowodne, szybko się rozmnażają i gromadzą mniej zanieczyszczeń środowiskowych.

Oczyszczanie zawsze wymaga ciepła. Dotyczy to także olejów reklamowanych jako „tłoczone na zimno”: aby z surowca uzyskać olej i spełnić normy czystości, one również muszą zostać podgrzane. Samo ciepło nie utlenia oleju, wpływa tylko na tempo utleniania. Utlenianie wymaga tlenu, dlatego o świeżości decyduje to, czy olej ma z nim kontakt podczas produkcji.

Jak Nordic Naturals produkuje olej Omega-3: od połowu do butelki

Większość olejów Nordic Naturals powstaje w Nordic Pharma w Tromsø, własnym zakładzie marki na 69° szerokości geograficznej północnej, otwartym w 2014 roku. Cały łańcuch produkcji przebiega w środowisku azotu i pod kontrolą temperatury, a świeżość surowca jest monitorowana już podczas przetwarzania.

Producent rozdziela obie metody według typu produktu: koncentraty, takie jak Ultimate Omega, i tran Arctic Cod Liver Oil są destylowane molekularnie, a oleje nieskoncentrowane, na przykład Omega-3 czy Complete Omega, przechodzą destylację błyskową, która działa na tej samej zasadzie. Na części opakowań odpowiadają temu napisy „molecularly distilled” i „distilled for purity”; nowe etykiety podają formę oleju: TG w tranie, rTG w koncentratach. Nordic Naturals prowadzi oczyszczanie bez rozpuszczalników.

Pełny opis zakładu i procesu znajdziesz na stronie Jakość potwierdzona badaniami.

Destylacja molekularna z procesem enzymatycznym: dwa etapy, jeden cel

Destylacja molekularna oczyszcza olej, a proces enzymatyczny przywraca koncentratom naturalną formę trójglicerydów. Tran i oleje nieskoncentrowane zachowują ją od początku, dlatego przechodzą tylko oczyszczanie.

W pierwszym etapie olej trafia do próżni. Przy obniżonym ciśnieniu związki odparowują w niższej temperaturze, a olej płynie po ogrzewanej powierzchni jako cienka warstwa, więc styka się z ciepłem tylko przez chwilę. Lżejsze cząsteczki, w tym metale ciężkie, dioksyny, PCB i część tłuszczów nasyconych, odparowują i osiadają na skraplaczu. Oczyszczony olej zostaje w drugiej frakcji.

Drugi etap dotyczy wyłącznie koncentratów, takich jak Ultimate Omega. Aby zwiększyć udział EPA i DHA, producenci najpierw rozdzielają kwasy tłuszczowe od glicerolu i zagęszczają je w postaci estrów etylowych. Wiele tanich produktów kończy na tym kroku. Nordic Naturals idzie dalej: naturalne enzymy (lipazy) łączą zagęszczone EPA i DHA z powrotem z glicerolem, odbudowując cząsteczkę trójglicerydu (rTG). Enzym pracuje w łagodnych warunkach, bez rozpuszczalników i wysokiej temperatury. Badania nad tą metodą pokazują, że lipazy skutecznie odbudowują trójglicerydy z estrów etylowych bogatych w kwasy Omega-3, a profil EPA i DHA zostaje zachowany [10].

Tran Arctic Cod Liver Oil i oleje nieskoncentrowane (Omega-3, Complete Omega) nie potrzebują tego kroku: nie są zagęszczane, więc EPA i DHA pozostają w cząsteczkach trójglicerydów tak, jak występowały w rybie (forma TG). Ich oczyszczanie to sama destylacja, molekularna w tranie i błyskowa w olejach nieskoncentrowanych.

Dlaczego to ma znaczenie? W badaniu z udziałem 72 osób kwasy EPA i DHA z re-estryfikowanych trójglicerydów wchłaniały się w 124% w porównaniu z naturalnym olejem rybim, a z estrów etylowych w 73% [11]. Forma trójglicerydowa wymaga więcej etapów i więcej czasu, ale Nordic Naturals stosuje ją we wszystkich swoich olejach. Więcej o różnicy między formami: Omega-3 trójglicerydy a estry etylowe.

Dlaczego liczy się wynik badania każdej partii?

Skuteczność destylacji zależy od surowca i ustawień procesu, dlatego o czystości konkretnego opakowania mówi dopiero badanie tej partii. Badacze, którzy analizowali trany oczyszczone destylacją molekularną, stwierdzili, że lżejsze zanieczyszczenia, takie jak PCB, spadły w nich wyraźnie, a cięższe bromowane związki pozostały na poziomie zbliżonym do oleju nieoczyszczonego [4]. W analizie 13 suplementów z olejem rybim dla dzieci sama deklaracja metody oczyszczania nie pozwalała przewidzieć, ile PCB zawiera produkt [5].

W tabeli zebraliśmy badania, które pokazują, co da się zmierzyć w oleju rybim i dlaczego wynik laboratoryjny ma większą wartość niż deklaracja.

Efekt destylacji molekularnej Omega-3 Nordic Naturals dokumentuje w każdej partii. Każda partia przechodzi badania w niezależnym laboratorium, a wyniki trafiają do certyfikatu analizy (CoA). Na nordic.pl certyfikat bieżącej partii znajdziesz na karcie każdego produktu, w sekcji z wynikami badań aktualnej partii. W przewodniku po wynikach badań pokazujemy przykład: w partii 243294 Ultimate Omega Xtra arsen, kadm i rtęć wyszły poniżej 0,001 ppm, a ołów poniżej 0,005 ppm. Dla rtęci limit wynosi 0,1 ppm, czyli wynik jest co najmniej 100 razy niższy. Dioksyny i furany w tej samej partii to 0,343 ppt przy limicie 1,0 ppt.

TOTOX: świeżość oleju, którą sprawdzisz przed zakupem

Wskaźnik TOTOX (ang. total oxidation value, całkowita wartość utlenienia) opisuje, jak bardzo olej zmienił się pod wpływem tlenu, i liczy się go ze wzoru TOTOX = 2 × PV + AV. Liczba nadtlenkowa (PV) mierzy wczesne produkty utleniania, a liczba anizydynowa (AV) produkty późniejsze, odpowiedzialne za rybi posmak i zapach. Branżowa monografia GOED dopuszcza TOTOX do 26. Wynik poniżej 10 oznacza olej o bardzo dobrze kontrolowanej świeżości.

TOTOX nie jest liczbą przypisaną do produktu raz na zawsze. Każda partia ma własny wynik, który zależy od surowca, czasu produkcji i przechowywania, a z upływem czasu wynik powoli rośnie. Dlatego przed zakupem sprawdzaj TOTOX tej partii, którą kupujesz, a nie jedną liczbę dla całej linii produktów. Na nordic.pl wartość wskaźnika TOTOX bieżącej partii jest podana na karcie każdego produktu, pod tabelą ze składem, razem z numerem partii i datą ważności.

Tak wyglądały wyniki czterech produktów destylowanych molekularnie w dniu przygotowania artykułu:

Przy kolejnej dostawie numer partii i wynik się zmienią, a aktualne wartości wszystkich produktów zebraliśmy w rankingu TOTOX. Żaden z tych wyników nie przekracza 2,6, czyli jednej dziesiątej limitu GOED. Więcej o samym wskaźniku przeczytasz na stronie Wskaźnik TOTOX.

Czy w kapsułce jest tyle EPA i DHA, ile podaje etykieta?

W produktach Nordic Naturals ilość EPA, DHA i pozostałych składników aktywnych laboratorium sprawdza w każdej partii, a certyfikat pokazuje, czy wynik zgadza się z deklaracją. To ważne, bo rynek nie zawsze dotrzymuje obietnic z opakowania. W cytowanym badaniu z Nowej Zelandii 69% olejów zawierało mniej niż dwie trzecie deklarowanej ilości EPA i DHA, a data ważności, cena i kraj pochodzenia nie pozwalały przewidzieć, który produkt jest w porządku [6].

W przykładowym certyfikacie Ultimate Omega Xtra (partia 243294) laboratorium zmierzyło 1950 mg EPA, 975 mg DHA i 3400 mg kwasów Omega-3 w porcji, a każda z tych wartości była zgodna z etykietą. Sekcję z profilem kwasów tłuszczowych znajdziesz w certyfikacie każdego oleju. Warto też pamiętać, że „kapsułka 1000 mg” oznacza rozmiar kapsułki, a nie ilość Omega-3: zależnie od koncentracji oleju kapsułka zawiera od 28% do 84% kwasów Omega-3.

Olej rybi po destylacji a spożycie ryb

Ryby pozostają cennym elementem diety, a olej rybi po destylacji molekularnej daje coś, czego trudno oczekiwać od ryby kupionej w sklepie: udokumentowany wynik czystości i świeżości konkretnej partii. Badacze zalecają urozmaicone spożycie ryb i mniejsze porcje gatunków o najwyższej zawartości rtęci [3]. W praktyce kupujący nie wie jednak, ile rtęci czy PCB zawiera konkretny filet, jak długo ryba czekała na przetworzenie ani czy tłuszcz w niej nie zaczął się utleniać.

W olejach z badaniem partii te informacje są dostępne. W analizie pięciu dostępnych w sprzedaży olejów rybich rtęć mieściła się w zakresie od poziomu niewykrywalnego do śladowego, porównywalnego ze stężeniem występującym naturalnie we krwi człowieka [8]. W kolejnym badaniu tego zespołu PCB i inne związki chloroorganiczne w pięciu olejach pozostały poniżej progu wykrywalności [9].

Dla wielu osób olej rybi o udokumentowanej czystości to wygodny sposób, by regularnie dostarczać organizmowi EPA i DHA, niezależnie od tego, jak często jedzą tłuste ryby i owoce morza.

Jak sprawdzić czystość i świeżość oleju Omega-3 przed zakupem?

Wystarczy pięć kroków, które zajmują kilka minut i sprawdzają się przy wyborze suplementów diety z olejem rybim każdej marki.

1. Sprawdź na etykiecie lub w opisie producenta, jaką metodą oczyszczono olej: destylacją molekularną (na części opakowań „molecularly distilled”) albo błyskową („distilled for purity”).

2. Znajdź numer partii (LOT) i datę ważności na opakowaniu.

3. Otwórz certyfikat analizy tej partii: na karcie produktu nordic.pl, przez kod QR z nowych opakowań Nordic Naturals albo w wyszukiwarce certyfikatów na nordic.com po numerze partii.

4. Porównaj TOTOX z limitem 26 i sprawdź sekcje metali ciężkich, dioksyn i PCB.

5. Sprawdź, czy zawartość EPA i DHA w certyfikacie zgadza się z etykietą, a olej ma formę trójglicerydów.

Ten sam certyfikat pomaga potwierdzić autentyczność produktu: numer partii, którego nie ma w bazie producenta, to sygnał ostrzegawczy przy zakupach poza autoryzowaną dystrybucją. Odpowiedzi na kolejne pytania o produkcję i jakość znajdziesz w dziale Pytania i odpowiedzi.

Kwasy Omega-3 Nordic Naturals po destylacji molekularnej: który produkt wybrać?

Wszystkie cztery produkty poniżej to oleje wysokiej jakości: destylowane molekularnie, w formie trójglicerydów (koncentraty Ultimate Omega jako rTG, tran jako naturalne TG) i o niskim TOTOX bieżącej partii, podanym na karcie produktu. Różnią się stężeniem, proporcją EPA do DHA i formą podania: dwa są w płynie, dwa w kapsułkach. Nordic Naturals wytwarza oleje Omega-3 od 1995 roku, więc za każdym z nich stoi ponad 30 lat doświadczenia w produkcji olejów rybich.

Ultimate Omega Liquid to płynna wersja najpopularniejszego koncentratu marki: 2840 mg kwasów Omega-3 w łyżeczce, z dzikich sardeli i sardynek, o smaku cytrynowym. EPA i DHA przyczyniają się do prawidłowego funkcjonowania serca, a korzyść pojawia się przy 250 mg EPA i DHA dziennie. DHA pomaga utrzymać prawidłowe funkcjonowanie mózgu i prawidłowe widzenie przy 250 mg DHA dziennie. Pełna łyżeczka dostarcza 2470 mg EPA i DHA, a przy 2 g EPA i DHA dziennie kwasy Omega-3 pomagają utrzymać prawidłowy poziom trójglicerydów we krwi. Zalecane  spożycie to od pół do jednej łyżeczki dziennie.

Ultimate Omega Liquid

2840 mg Omega-3 w łyżeczce (1460 mg EPA, 1010 mg DHA), smak cytrynowy

Zobacz produkt

Ultimate Omega 2X to najbardziej skoncentrowana formuła w kapsułkach: 2150 mg kwasów Omega-3, w tym 2000 mg EPA i DHA w dwóch kapsułkach, czyli ilość, przy której kwasy Omega-3 pomagają utrzymać prawidłowy poziom trójglicerydów. Łącząc produkty, nie przekraczaj 5 g EPA i DHA dziennie z suplementów.

Ultimate Omega 2X

2150 mg Omega-3 w 2 kapsułkach (1125 mg EPA, 875 mg DHA), smak cytrynowy

Zobacz produkt

Arctic Cod Liver Oil Liquid to tran w 100% z wątroby dzikiego dorsza arktycznego: 1060 mg kwasów Omega-3 i 510 mg DHA w łyżeczce, dostępny bez smaku lub w smaku cytryny, pomarańczy albo truskawki. Po otwarciu przechowuj go w lodówce i zużyj w ciągu trzech miesięcy; ta sama zasada dotyczy Ultimate Omega Liquid.

Arctic Cod Liver Oil Liquid

1060 mg Omega-3 w łyżeczce, w tym 510 mg DHA, 4 smaki

Zobacz produkt

Arctic Cod Liver Oil Softgels to ten sam tran z dorsza arktycznego w kapsułkach o smaku cytrynowym: 750 mg kwasów Omega-3, w tym 360 mg DHA, w trzech kapsułkach dziennie. To wygodna forma dla osób, które nie chcą odmierzać płynu, a kapsułek nie trzeba trzymać w lodówce. Różnice między tranem a olejem rybim wyjaśniamy w artykule Tran a Omega-3.

Arctic Cod Liver Oil Softgels

750 mg Omega-3 w 3 kapsułkach, w tym 360 mg DHA, smak cytrynowy

Zobacz produkt

Pozostałe oleje, od podstawowych po skoncentrowane, porównasz w kategorii kwasy Omega-3, a trany w kategorii tran. Przy każdym znajdziesz certyfikat analizy bieżącej partii i jej wynik TOTOX.

Bibliografia

1. Oterhals A, Kvamme B, Berntssen MH. Modeling of a short-path distillation process to remove persistent organic pollutants in fish oil based on process parameters and quantitative structure properties relationships. Chemosphere, 2010. DOI: 10.1016/j.chemosphere.2010.04.016

2. Olli JJ, Breivik H, Thorstad O. Removal of persistent organic pollutants in fish oils using short-path distillation with a working fluid. Chemosphere, 2013. DOI: 10.1016/j.chemosphere.2013.02.037

3. Mozaffarian D, Rimm EB. Fish intake, contaminants, and human health: evaluating the risks and the benefits. JAMA, 2006. DOI: 10.1001/jama.296.15.1885

4. Hoh E, Lehotay SJ, Pangallo KC, Mastovska K, Ngo HL, Reddy CM, Vetter W. Simultaneous quantitation of multiple classes of organohalogen compounds in fish oils with direct sample introduction comprehensive two-dimensional gas chromatography and time-of-flight mass spectrometry. Journal of Agricultural and Food Chemistry, 2009. DOI: 10.1021/jf900462p

5. Ashley JT, Ward JS, Anderson CS, Schafer MW, Zaoudeh L, Horwitz RJ, Velinsky DJ. Children's daily exposure to polychlorinated biphenyls from dietary supplements containing fish oils. Food Additives & Contaminants Part A, 2013. DOI: 10.1080/19440049.2012.753161

6. Albert BB, Derraik JG, Cameron-Smith D, Hofman PL, Tumanov S, Villas-Boas SG, Garg ML, Cutfield WS. Fish oil supplements in New Zealand are highly oxidised and do not meet label content of n-3 PUFA. Scientific Reports, 2015. DOI: 10.1038/srep07928

7. Hands JM, Anderson ML, Cooperman T, Frame LA. A Multi-Year Rancidity Analysis of 72 Marine and Microalgal Oil Omega-3 Supplements. Journal of Dietary Supplements, 2023. DOI: 10.1080/19390211.2023.2252064

8. Foran SE, Flood JG, Lewandrowski KB. Measurement of mercury levels in concentrated over-the-counter fish oil preparations: is fish oil healthier than fish?. Archives of Pathology & Laboratory Medicine, 2003. DOI: 10.5858/2003-127-1603-MOMLIC

9. Melanson SF, Lewandrowski EL, Flood JG, Lewandrowski KB. Measurement of organochlorines in commercial over-the-counter fish oil preparations: implications for dietary and therapeutic recommendations for omega-3 fatty acids and a review of the literature. Archives of Pathology & Laboratory Medicine, 2005. DOI: 10.5858/2005-129-74-MOOICO

10. Wang X, Zhao X, Qin X, Zhao Z, Yang B, Wang Y. Properties of immobilized MAS1-H108A lipase and its application in the efficient synthesis of n-3 PUFA-rich triacylglycerols. Bioprocess and Biosystems Engineering, 2020. DOI: 10.1007/s00449-020-02470-x

11. Dyerberg J, Madsen P, Møller JM, Aardestrup I, Schmidt EB. Bioavailability of marine n-3 fatty acid formulations. Prostaglandins, Leukotrienes and Essential Fatty Acids, 2010. DOI: 10.1016/j.plefa.2010.06.007